Tuesday, October 13, 2015

ट्रेड सिक्रेट की अनुभव


संध्याकळची वेळ
जी.टी. हॉस्पिटलहून परेलला ऑफिसकडे जाण्यासाठी सी.एस.टीला ट्रेन पकडली. अंतर थोडंच असल्याने दरवाज्यात उभी राहिले ४ ते ४.३० ची वेळ असेल ट्रेनला फर गर्दी नव्हती. ट्रेन सुरू होण्यापूर्वी दोन बायका ट्रेनमध्ये चढल्या. त्यातली चांगली साडी नेेसलेल्या बाईने मला दरवज्यात बसायचंय असं सांगून आत सरकवलं. तिच्या भसाड्या आवाजावरुन ही बाई तृतीयपंथी असल्याचं लक्षात आलं. तिच्याबरोबर चढलेली दुसरी बाई म्हणजे तृतीयपंथीच होता. समोरच्या बाईला बाजूल हो माझ्या मैत्रिणीला बसायचंय आम्ही थोड्या वेळाने उतरणार असं तो सुंदर तृतीय पंथी सांगत होता. ती बाई काही हलेना.

दोघांच्या गप्पा सुरू होत्या मी उभ्या असलेल्या दरवाज्यात बसलेल्या तृतीयपंथीने (१)मग  तोंडात मळी लावली आणि समोरच्या (२) तृतीय पंथीबरोबर गप्पा करायला सुरुवात केली. तो नवीन अफेअरबद्दल सांगत होता.
१- पहिले वो सिर्फ देखता था. बादमे पता चला कोली है. हप्तेभर एकदुसरे के तरफ देखते रहे. एकदीन मैनेही सामनेसे आख मारी
माझं सगळ लक्ष समोर बसलेल्या तृतीयपंथीकडे होतं. तो त्या सुंदर तृतीयपंथीचं बोलण मन लावून ऐकत होता. चेहऱ्यावरचे भाव समोरच्याच्या बोलण्यानुसार बदलत होते. उत्सुकता, नवल, शिकण्यासाठी समजून घेण्यासाठी आतूरता आणि हे आपल्याला कधी जमेल असा प्रश्न सतत चेहऱ्यावर बदलत होते.

एखादी पोरं पटवण्यात हुशार असलेल्या तरुणींच नवशिकी तरुणी जसं ऐकेल अगदी तसं.
१- आख मारी तो मेरे पास आया. बोला आख क्यू मारी? मैने बोला तुम देखते तो आख मारी. उसने पुछा मेरे पिछे क्यो पडी. मै भी बोली हम किसी के पिछे नही पडते लोग हमारे पिछ आते हे. फिर १०० रु. देकर चला गया.
२- हा (आश्चर्य आणि उत्सुकता)
प्रत्येक वाक्यागणिक एक टाळी स्वतःच्या हातावर वाजवून (तृतीयपंथी वाजवतात तशी) तो पुढे सांगतच होता. उसके बाद एक दीन ५०० रुपये दिए उसने. अभी बोलता हे शादी बनाएगा. छोडूँगी नही. बाद मे पता चला वो कोली है.
अरे यला तर लॉटरीच लागली. आपल्याल असं कधी मिळणार असे भाव त्या दुसऱ्या तृतीयपंथीयाच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होते.
१- बोल रहा था शादी करेगा. अब हाजीअली लेके जाऊंगी कागद बना के शादी करुँगी. पाच ग्रॅम का मंगलसुत्र लूँगी. जितना आए उतना पैसा ले लूँगी. दो तीन महिने के बाद तू नही मेरा मै नही तेरा. मेरा ये तिसरा बॉयफ्रेण्ड. अभी एक को छोडा. गले ने सिसा विसा मै नही डालूँगी.

त्या दरम्यान एका स्टेशनवर तिने एका पोलिसाला हाय केलं. उत्तरादाखल त्यानेही हाय करुन ओळख दाखवली.
माझ्या समोर उभ्या असलेल्या एका बाईने त्या सुंदर तृतीयपंथीयाला त्याने लावलेलं लायनर कुठून आणलं असं विचारताच त्याने 'बॉयफ्रेण्डने दिया' असं सांगून पुन्हा आपल्या साथीदाराशी चर्चा सुरू ठेवली.

एखादी मुलगी, बाई जसं बोलेल तसंच हे बोलणं. पण स्वरातून दुनियादारी डोकावत होती. अनुभवातून आलेलं शहाणपण स्वतःपुरता न ठेवता बरोबरच्या त्या तृतीयपंथीयाला सांगण्यात कोणतीही लपवाछपवी नव्हती. पण आयुष्यात जे चांगलं सुरू आहे त्याला नजर लागू नये म्हणू मध्ये मध्ये हाताची बोटं मोडणं सुरू होतं.

करीरोड स्टेशनला ते दोघेही उतरले. उतरताना त्या सुंदर तृतीयपंथीयाने त्याच्याबरोबरच्याला सामने आया तो बार बार दामन ठीक करने का. ये देख ऐसे. थोडा इधर उधर देख के शर्माने का असं म्हणून टिप्स देणं सुरू केलं. त्या नवशिख्या तृतीयपंथीयाने सांगितल्याप्रमाणे निमूटपणे पदर घेऊन दाखवला. त्यावर त्या सुंदर तृतीयपंथीयाने 'थोडा हसके' असं म्हणत परफेक्शनिस्ट टच. दिला उतरताना ज्या बाईने लायनरबद्दल विचारलं तिला बाय करायला तो सुंदर तृतीयपंथी विसरला नाही.

बाईपेक्षा अधिक पण खानदानी लचकणं. पण जगण तर तृतीयपंथी, हिजडा, छक्क्याचं... तिरस्कार, कमीपणा, दबलेलं. पण, बोलण्यात थेटपणा. परिस्थिती ने अनुभव भले कटू दिले पण चेह-यावर सदैव हास्य. कुठून येते ही ताकद असा प्रश्न मला पडला होता. 

टी.व्ही.चा हप्ता बंद !




फ्लॅट टी.व्ही.चं फॅड येऊन वर्ष किंवा त्याहून अधिक कालावधी लोटला असेल. #Prashant Jadhav (माझा नवरा) ने घरी त्या पद्धतीचा टी.व्ही. घेण्याचा हट्ट धरला. मला नकोसं वाटत होतं. उगीचची चंगळ आम्ही दोघेही टाळतो.
गिरगावातलं भाड्याचं घर सोडतो आहोत तर घेऊन टाकू टी.व्ही.  आर्थिक गणित जमेल असा हिशोब झाल्यानंतर टी.व्ही. घ्यायचं असं दोघांचही ठरलं.
ऑपेरा हाऊस येथल्या #vijay sales च्या दुकानात जाऊन टी.व्ही. बघितले. अनेक टी.व्ही. पसंत केले आणि घेतला तो खिशाला परवडणारा टी.व्ही. सुमारे २१,००० हजार किंमतीचा टी.व्ही. दोघेही नोकरी करणारे असलो तरी जबाबदाऱ्या बऱ्याच असल्याने आम्ही महागड्या वस्तूंपासून आजही कोसो दूरच आहोत. तो नियम टी.व्ही.खरेदीच्या स्वप्नाला लागू झाला. शोरुम मध्येच बसलेल्या # Bajaj finance च्या एजंटने स्वत: बोलवून कर्ज देण्याची तयारी दाखवल्याने आम्ही आणखी खूष झालो. मग काय सुमारे आठ हजाराचा पहिला हप्ता एक रक्कमी दिला आणि हप्त्यावर घेतलेला २१ इंची टी.व्ही. घरी आला. १७०८ रुपयांचा ८ महिन्यांच्या  हप्त्यासह आलेला टी.व्ही. मला फारच लहान आणि आकाराच्या मानाने महाग वाटला.

तर, हा हप्ता भरणार कोण? या प्रश्नाला नेहमी प्रमाणे मी जबाबदारी घेण्याचं नाटक केलं. पण यावेळी प्रशांतने ८ हजार  एक रकमी हप्ता भरण्याचा निर्णय घेतला. तर, १७०८ रुपयांचे ८ महिन्यांचे हप्ते भरण्याची जबाबदारी माझ्यावर सोपवली. बापरे ! (माझ्यावर अशी जबाबदारी येईल असं मला अजिबात वाटलं नव्हतं.)पण आलीच जबाबदारी माझ्यावर.  

७ तारखेला पगार होणाऱ्या माझी अकाउंटमध्ये १७०८ रुपये  राहतील यासाठी तारांबळ उडू लागली. हप्त्याची तारीख होती महिन्याची २ तारीख. हा हप्ता घेतल्यानंतर प्रशांतने मला सांगितलं होतं. हप्ता भरणं इतकं सोप्प नाही. डोक्याला टेन्शन असतं. घर हप्त्यावर घेण्याचं टेन्शन काय असतं याची कल्पना या हप्त्याने तुला येईल. मग घर घेण्याचा विचार कर. कारण एक रक्कमी घर घेणं सहज शक्य होत नाही. दर महिन्याला तेवढे पैसे अकाउंटमध्ये रहावे म्हणून भरपूर मेहनत घ्यावी लागते. घराच्या हप्त्याचं टेन्शन त्याने घेतलेलं आहेच. त्या अनुभवावरुन त्याने सांगितलं होतं. प्रशांतचं हे म्हणणं मला दर महिन्याला आठवत होत.

जुलै २०१५ या महिन्यात अगदी रोजच आठवायचं. नोकरी सोडण्याचा निर्णय घेतल्याने आता हा हप्ता कसा जुळवायचा असं सारखं गणित मांडत होते. आणखी किती महिने राहिले वगैरे विचार करत होते. सरते शेवटी आज #Bajaj finance चा मेल पाहिला (२९ जुलै) आणि घाबरतच उघडला. स्टेटमेंटच्या पीडीएफ फाईल वाचली तर हप्ता संपल्याचं दिसलं आणि कोण आनंद झाला. हप्ता बंद झाल्याचा हा आनंद होताच पण त्याबरोबर आनंद होता तो मी घेतलेलं बँकेचं कर्ज एकटीने फेडल्याचं. हे मी बँकेकडून घेतलेलं पहिलं कर्ज.

प्रशांत तू म्हणत होतास तसं हप्ता फेडणं फार जिकिरीचं आणि टेन्शनचं असतं हे पटलंय मला. पण आता मी घर घेण्याचं स्वप्न बघू शकते हे सुद्धा सांगायचंय तूला. ख्वाब देखने के लिए ना पैसे पडते है और ना किश्त भरनी पडती है.


(हा ब्लॉग ३१ जुलै रोजी लिहिला होता. दोन-तीन दिवसांपूर्वीच हप्ता बंद झाल्याने होणार आनंद व्यक्त करण्यासाठी ट्रेनमध्ये बसून हा ब्लॉग लिहिला)



Tuesday, April 14, 2015

फकीर बाबा...

ट्रुम.... ट्रुम ट्रुम असा आवाज आला आणि लगेच चिल्लरसाठी जीव खालीवर झाला... हातात पैसे आलेच नाहीत. पण फकीर बाबा जाऊ नये म्हणून झर्रकन घराचा जीना उतरुन गॅलरीत आले.... तेव्हा तर द्यायला पैसेच नव्हते पण फकीर बाबा आला की गॅलरीत पळायचं एवढं ठरलेलं. 'बाबा'असा आवाज देताच ग्राउंड फ्लोअरवरुन आवाज आला 'हा बेटा' पोट माळ्यावर असलेल्या घरुन आवाज आला 'काय गं'
तळ मजल्यावर ओरडून सांगितलं 'बाबा रुको बच्चा आ रहा है' घराकडे तोंड करुन ओरडले 'बाबा बछडूला खाली आणा... फकीर बाबा आलाय'
बाबा आराध्यला (माझा अडीच वर्षांचा मुलगा) घेऊन खाली आले. मी न सांगताच हातात पाचचं नाणं घेऊन आले. आराध्यच्या हातात नाणं दिलं.
'बाबा' मी आणि माझ्या बाबांनी एकत्र हाक दिली.
तळ मजल्यावरुन 'हा बच्चा' असा आवाज आला
फकीर बाबाने छत्री उघडली माझ्या बाबांनी आराध्यला पैसे टाकायला सांगितलं. तेव्हा मी त्याच्या चेहऱ्याकडे पाहिल. उत्सुकता दिसली चेहऱ्यावर आणि काहीतरी नवीन कळल्यानंतर ती गोष्ट टिपून लक्षात ठेवण्यासाठीची आतुरताही स्पष्ट दिसत होती. 'अल्लाह भला करे' त्यापाठोपाठ फकीर बाबाचं 'बाय' ऐकू आलं. माझ्या मुलानेही सवयीने हातानं बाय केलं पण बाय बोलणं तो विसरुन गेला. तोवर फकीर बाबाने छत्रीतले पैसे घेतले झग्याच्या खिशात ठेवले. मग फकीर बाबा ट्रुम ट्रुम असं त्या डमरुसारख्या वाद्याचा आवाज करत निघून गेला.

कामत चळीत आले की लहानपणीचे दिवस आठवतात. आज फकीर बाबाचं निमित्त. लहानपणचे दिवस आठवले. रविवारी फकीर बाबा यायचा. शक्यतो काळोख पडल्यावरच यायचा. माझ्या माहेरी कामत चाळीसह आसपासच्या वाड्यांमध्ये आज आलाय तसाच पैसे गोळा करत फिरायचा. त्या ट्रुम ट्रुम आवाज तो आल्याची खुण होती.

काही वर्षांची होते ट्रुम असा आवाज आणि बाबा या हाकेला 'हा बाबा' किंवा 'हा बेटा' किंवा ' या आवाजाने प्रतिसाद देणारा आवाज यायचा. छत्रीत टाकलेले पैसे कधी बाहेर पडले तर त्या नाण्याचाही आवाज यायचा. आम्हा मुलांचा फकीर बाबाला पैसे देण्यासाठी एकच गलका. रविवारची सुट्टी संपली हे लक्षात घेण्यासाठीची एक खुण. काही वेळा तर वयाने मोठी माणसंही फकीर बाबाला पैसे देण्यासाठी धावत यायची. तळ मजल्यावर राहणारी मुलं हमखास या फकीर बाबाच्या पाया पडायची. तोही हात उंचावून आशिर्वाद द्यायचा. उर्दूत काही तरी बोलायचं. आजही ८० पेक्षा जास्त वय असलेले सुदाम ठाकूर आजोबा भाई जान अशी हाक मारत आले. फकीर आजोबा आणि ठाकूर आजोबा यांच्यात दोन तीन ओळीचा संवादही झाला.  

फकीर बाबा लुंगी नेसून, डोक्यावर मुसलमानी फेटा आणि गुडघ्यापर्यंत लांब सदरा घालून यायचा. 'या बाबा .... ' असं काहीतरी पुटपुटत रहायचा. त्यावेळी रात्रीच्या अंधारातही फकीर बाबाच्या येण्यान जितकं प्रसन्न वाटायचं तितकं प्रसन्न आजही वाटतं.

ही फकीर बाबाची कितवी पिढी माहित नाही. ठाकूरद्वारसारख्या मराठ मोळ्या वस्तीत आजही हा फकीर बाबा येतो याचा वेगळाच आनंद वाटतोय. तो तेव्हाही यायचा अगदी ९२ च्या दंगलीनंतर, ९३ च्या बॉम्बस्फोटानंतर, हल्लीच्या २६/ ११ च्या हल्ल्यानंतर... हा कधी खंड पडला. तर फकीर बाबा का आला नाही या प्रश्नाला उत्तरं देऊन थकलेले आई- बाबा, आजी - आजोबाच तो आल्यावर त्याला लिचारायचे त्याच्या न येण्याचं कारण. गाव गया था, बेटे की शादी अशी काही तरी कारणं तो सांगायचा. अगदी मुलं पळवणाऱ्या टोळीने मुंबईत धुडगूस घातला होता. तेव्हाही फकीर बाबा कोणालाच खटकला नव्हता. मला आठवतंय त्याच्या मागे पळत जाणाऱ्या पोरांना तो वाडीच्या बोळातून परत जायला सांगायचा. त्याचं कोणी नाहीच ऐकलं तर वाडीतल्या मोठ्या माणसांना आम्हा मुलांना रागवायला सांगायचा. पण फकीर बाबा आमच्यासाठी आमच्या विश्वासाचा होता आणि आजही आहे.

त्याच्या शांत आणि प्रसन्न चेहऱ्यात, त्याच्या त्या ट्रुम अशा डमरुसारख्या वाद्यातून येणाऱ्या आवाजात असलेली जादू आजही कायम आहे. त्याच्याशी आम्हा मुलांच आणि मोठ्यांच नातं होत आणि आजही आहेच.

टॉवर होऊ दे, पोरं एसी गाड्या आणि बंगल्यात फिरू दे, सायबाला लोळवेल असलं फर्ड इंग्लीश बोलू दे, पण देवा आमचा फकीर बाबा आम्हाला भेटत राहू दे. त्याच्याशी असलेलं नातं टिकून राहू दे.

Sunday, June 8, 2014

मुखाग्नी




गोपीनाथ मुंडे यांच्या अपघाती निधनानंतर त्यांची मुलगी पंकजा पालवे–मुंडे हिने त्यांना मुखाग्नी दिला. सगळ्यांनी पंकजाच्या या निर्णयाचे कौतुक केले. ही बाब स्वागतार्ह आहेच. एबीपी माझा या चॅनलवर देखील त्या दोघीया कार्यक्रमात पंकजा आणि शरद पवारांच्या पत्नी प्रतिभा पवार यांनी सहाव्या वर्षी त्यांच्या वडीलांना मुखाग्नी दिल्याचे समाजापुढे आणले. त्या दोघींच्या निमित्ताने समाजातील मुखाग्नी या विषयावर वेगळा कार्य़क्रम करण्याचे धाडस केले. असो...



अनेक वर्षांनंतर पंकजा यांनी वडिलांना मुखाग्नी दिल्याच्या निमित्ताने पुन्हा एक मुद्दा समाजात चर्चेला आला. मुलीने मुखाग्नी देण्याचा. वंशाचा दिवा जिथे मोक्षाचा मार्ग असतो तिथे मुलीने मुखाग्नी दिला तर मोक्ष मिळत नाही असं सिद्ध करणारा एकही जण पुढे आला नाही हे स्तुत्य वाटतं. किमान, काही गोष्टी तरी धर्माच्या जोखडातून सुटल्या तर त्याचा फायदा समाजाला होईल आणि त्यासाठी एक एक पाऊल का होईना पुढे पडतंय याबाबत दिलासा वाटतो...

यानिमित्ताने आमच्या एका व्हॉट्स अपच्या ग्रुपवर झालेल्या चर्चेत आणखी दोन मुली सापडल्या सोनाली आणि रश्मी... माझ्या ओळखीत माझी मामे बहिण सिद्धी, शेजारच्यांची एक नातेवाईक आणि मी स्वतः.. मी माझ्या मावशीला मुखाग्नी दिला होता. आम्ही प्रत्येकीने हे धाडसाचे पाऊल उचलले तेव्हा आक्षेप घेण्यात आला होता. पण तरीही कुटुंब पाठीशी ठाम राहिलं म्हणून आम्ही आमच्या आप्तांना तथाकथित मोक्षाचा मार्ग दाखवू शकलो.

माझ्या मावशीचा मृत्यू झाला तेव्हा माझ्या एका मावशीने मी मुखाग्नी देणार असं जाहीर केलं. अनेक नातेवाईकांच्या भुवया उंचावल्या. एक तर मुलगी, त्यातही बहिणीची मुलगी, त्यातही लग्न झालेली, नवरा जिवंत असलेली, आई-वडील हयात असलेली... लोकांच्या म्हणण्याप्रमाणे मी असे केले तर माझ्या नवऱ्याच्या जीवाला धोका आहे. पण माझ्या नवऱ्याने निर्णय घेतला मी मुखाग्नी द्यावा असं तो म्हणाला. एका फोनवर. माझ्या सासऱ्यांनी याला पाठिंबा दिला त्यांच्या मुलाच्या आयुष्याचा प्रश्न होता तरी. माझ्या आई –वडिलांनी याला पाठिंबा दिला. त्यांच्या मोठ्या मुलीच्या संसाराचा प्रश्न होता तरी देखील. मुद्दाम सांगावंस वाटतं यातले माझे वडील आणि सासरे मुलींना घर सांभाळावं आणि बाकीच्या साऱ्या गोष्टी कराव्यात या विचारांचे आहेत. माझा नवरा डिपेन्ड्स या कॅटेगरीत मोडणारा आहे. माझी आई कायम चूल आणि मूल सांभाळणारी आहे. माझी मावशी देखील फारसं शिक्षण घेतलेली किंवा मॉडर्न लाइफस्टाईल जगणारी नाही. पण ते त्यांच्या त्यांच्या परीने मुलगी किंवा स्त्री यांच्या हक्कांना वाव देणारे आहेत. त्यांच्या या निर्णयामुळेच माझ्या मावशीची माझ्या हातून मुखाग्नी देण्याची इच्छा पूर्ण होऊ शकली. या सर्वांचे आभार. माझ्या मावशीच्या मताला आणि माझ्या निर्णयाला पाठिंबा देण्यासाठी....

मुलीने, स्त्रीने किंवा महिलेने मुखाग्नी देऊ नये यासाठी काही मंडळी अनेक कारणं सांगतात. स्त्रिया या नाजूक असतात, त्या या धक्का पचवू शकत नाहीत, स्मशानात अनेक मृतदेह अंत्यविधीसाठी येतात ते पाहून स्त्रिया घाबरू शकतात, वगैरे...

खऱंय... माझ्या मावशीला मध्य रात्री दोन – अडीचच्या सुमारास मुखाग्नी दिला मी. आजही तो प्रसंग मला आठवतो. सरणावर ठेवलेला माझ्या मावशीचा देह आणि तेव्हाची स्मशानातील परिस्थिती मला व्यवस्थित आठवते. या घटनेला येत्या ऑगस्टमध्ये तीन वर्ष होतील. माझ्या मावशीची ही इच्छा पूर्ण करू शकले याचं समाधान माझ्या मनात कायम राहील. पण, एखाद्या पुरुषालाही आपल्या प्रिय व्यक्तीला अखेरचा निरोप लक्षात राहत नाही?

मी स्त्रीवादी किंवा निरिश्वरवादी किंवा अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीची कार्यकर्ता वगैरे नाही. मी एक आर्ट्स स्टुडंट असल्याने विज्ञानाचा शाळेपुरता मर्यादीत अभ्यास करणारी अ गर्ल नेक्स्ट डोअर अशीच आहे. सर्वांना समान अधिकार मिळावा आणि कोणावर अत्याचार होऊ नये असं वाटणारी एक सामान्य महिला आहे. जेव्हा स्त्रीने मुखाग्नी देऊ नये या समाजाच्या कारणांचा विचार करते तेव्हा मात्र त्यांची ही कारणं पोकळ वाटतात.


जेव्हा मी माझ्या मावशीचा एक मुलगी असूनही सांभाळ करू शकते तेव्हा मला तिला मुखाग्नी देण्याचा अधिकार का नसावा. माझ्या मावशीचं लग्न झालं नव्हतं पण प्रत्येक स्त्री प्रमाणे ती माझ्यात स्वतःचं मुलं शोधायची मग का मी तिला मुखाग्नी देऊ नये. तिच्या आजारपणात, तिच्या एकटेपणात मी तिच्या भावना ऐकण्याचं धाडस ठेवू शकते तर का तिला मुखाग्नी देऊ शकत नाही.

मी मुखाग्नी देऊ शकत नाही समाजासाठी, काही नातेवाईकांसाठी... कारण, मुखाग्नी देणं = ईस्टेट, प्रॉपर्टी, दाग –दागिने खिशात घालणं अशी एक समाजाने स्वतःची केलेली रीत आहे. सुदैवाने माझ्या मावशीकडे यातलं काहीच नव्हतं...त्यामुळे माझ्या मुखाग्नी देण्याला फार विरोध झाला नाही.

काही कुटुंबांमध्ये अशा अनेक एकट्या राहणाऱ्या व्यक्तींसाठी मुखाग्नी देण्याची चढाओढ लागते. मृत व्यक्तीच्या नावावर असलेली प्रॉपर्टी देताना याने अग्नी दिला होता तेव्हा मृत व्यक्तीच्या मालकीचा जागा, वस्तू मुखाग्नी देणाऱ्या व्यक्तीला मिळावी याकरीता अशा व्यक्तीचं नाव सहज पुढे येतं. मग भले आयुष्यभर त्या व्यक्तीच्या तब्येतीची चौकशीसुद्धा मुखाग्नी देणाऱ्या व्यक्तीने केली नसेल. त्या व्यक्तीच्या घरी जर महिला असतील तर मग त्यांच्याबाबतचे निर्णय घेण्याचा अधिकार अग्नी देणाऱ्या व्यक्तीकडे सहज दिला जातो. मग ती व्यक्ती स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय घेण्यास अपयशी ठरलेली का असेनात...

मी विल्सन कॉलेजमध्ये होते तेव्हा मला एक प्राध्यापिका शिकवायला होत्या. डॉ. मंगला आठलेकर. त्यांनी लिहिलेल एक पुस्तक आठवतं...गार्गी अजून जिवंत आहे. उत्तर प्रदेशात एका छोट्याशा खेड्यात जन्मलेली मुलगी. बालविवाहानंतर थोराड पतीच्या मारहाणीला कंटाळून घरातून पळून जाते. स्मशानात राहते त्यानंतर तिथल्या स्मशान सांभाळणाऱ्या व्यक्तीकडून मृतदेहावर करायचे विधी शिकते आणि स्मशानातू राहून तसे विधी करू लागते. स्मशानात राहून स्वतःचा उदरनिर्वाह करते... वैदिक काळातही तथाकथित पंडितांना आपल्या वेदमंत्राच्या अभ्यासाने चकीत करणाऱ्या गार्गी आणि मैत्रेयी या दोन्ही स्त्रियाच होत्या.

मग का नाकारला जातो स्त्रीयांना हा अधिकार? जी रानावनात एकटी काम करू शकते, जी दिवसभर काबाडकष्ट करते, जी आजारपणात सेवा – शुश्रुषा करते, जी एका जीवाला जन्म देऊ शकते, जी सर्व अपमान पचवते, जी कोणत्याही अधिकाराविना सर्व कर्तव्य पार पाडू शकते ती एका मृत देहाला मुखाग्नी देऊ शकत नाही?

 

सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे मुखाग्नी दिल्यानंतरही ती कुटुंबासाठी मुलगी, बहीण, पत्नी, आई आणि स्त्री राहते... स्वखुशीने...

 

Monday, February 24, 2014

त्याच्या दिसण्यामुळे बातमी रखडली होती...




हर्षदा परब 

सगळेजण फँड्री आणि नागराज मंजुळे याच्याबद्दल बोलताहेत...मग म्हटलं आपण का गप्प बसावं...हो पण मी फँड्री पाहिलेला नाही.  मात्र, मी नागराज मंजुळेचा इण्टरव्ह्यू घेतलाय. त्या इण्टरव्ह्यूच्या आठवणी आणि जब्याची गोष्ट मला सारखी वाटली म्हणून हा किस्सा शेअर करण्याचा मोह टाळता येत नाही.  
तेव्हा मी एका चॅनलसाठी रिपोर्टिंग करत होते. एण्टरटेन्मेण्ट बीटसाठी रिपोर्टींग करत होते. त्यावेळी नागराजची भेट झाली. 

नागराजने त्याची पिस्तुल्या ही डॉक्युमेंट्री एका स्पर्धेत उतरवली होती.  त्याच स्पर्धेत त्याच्या मित्राची घनदाट ही डॉक्युमेण्ट्री सुद्धा दाखल झाली होती होती. पिस्तुल्या ही पारधी समाजातील एका मुलाची कथा होती. त्यात नागराजने एका पारधी मुलाकडून काम करवून घेतलं होतं. डॉक्युमेण्ट्री काही त्या फेस्टिवलमध्ये पाहण्याची संधी मला मिळाली नाही. पण नंतर मी ती डॉक्युमेण्ट्री माझ्या ऑफिसमध्ये पाहिली. दुर्दैवाने ती सीडी आज माझ्याकडे नाही. त्या इण्टरव्ह्यूशी जोडलेल्या काही आठवणी मात्र अजूनही ताज्या आहेत. 

चॅनलच्या एण्टरटेण्मेण्टमध्ये डॉक्युमेण्ट्री या विषयाला किरकोळ स्थान असते. त्यातही प्रथितयश माणसाने केलेली डॉक्युमेण्ट्री असेल तर त्या डॉक्युमेण्ट्रीचं नशिब खुलतं. 

मी नविनच होते. त्या वयातही माझ्या लेखी सामाजिक विषयाशी बांधिलकी वगैरे गोष्टी आऊटडेटेड नव्हत्या.  तेव्हा घनदाट डॉक्युमेण्ट्री खूप चालली होती अशी बाहेर चर्चा होती. मलाही ऑफिसमधून घनदाट डॉक्युमेण्ट्री केलेल्या व्यक्तीशी बोल असं बजावून पाठवलं होतं. मी त्यांच्याशी बोलले. तेव्हा, त्यांनी माझी नागराजशी ओळख करुन दिली. 

एका काळा तरुण, कुरळे केसे खांद्यापर्यंत. सोबत एक मुलगा. दोघेही साध्या कपड्यातले. मी त्या तरुणाचं नाव विचारलं त्याने त्याचं पूर्ण नाव सांगितलं. त्याची डॉक्युमेण्ट्री, कथा सारंकाही त्याने सविस्तर सांगितल. एण्टरटेण्मेण्ट शुटवेळी लोकांशी बोलताना येणारा बडेजाव आणि खोटा भाव दोन्ही त्यात मिसिंग होतं. म्हणूनच की काय मीही जास्त वेळ बाईट घेतला. 

त्या तरुणाने त्याच्या डॉक्युमेण्ट्रीत प्रमुख भूमिका असलेल्या मुलाची आवर्जून ओळख करुन दिली. याला कॅमेराही माहित नव्हतात्या तरुणाने माहिती दिली. तो तरुण भरभरुन बोलला.
मी माझ्या नेमाप्रमाणे बातमी केली. डॉक्युमेण्ट्रीचे व्हिज्युअल्स होते. पण पुढचे दोन दिवस बातमी चॅनलवर गेलीच नाही. मी बातमीचा पाठपुरावा केला तेव्हा मला उत्तर मिळालं होतं याला टीव्हीवर कोण बघणार?’
एण्टरटेन्मेण्ट बीटचं एक चॅलेंज तेव्हा मला कळलं. बातमीतले बाईट आणि फोनो दोन्हीसाठी माणसं सुंदर आणि ओळखीची लागतात. पण माझ्या लेखी ती डॉक्युमेण्ट्री, डॉक्युमेण्ट्रीचा विषय आणि त्यात पारधी समाजातल्या मुलाने काम केल्याची माहिती या बाबी सुंदर होत्या. 

दरम्यान मी ज्या दोन डॉक्युमेण्ट्री केलेल्या तरुणांचा बाईट घेतला होता त्यांनी फोन केला होता. आमची बातमी लागली का? माझ्याकडे नाही हेच उत्तर होते. 

मी माझ्यापरीने पाठपुरावा सुरू ठेवला. त्या दोन तरुणांच नशिब बदललं एका रविवारने. रविवारी एण्टरटेन्मेण्टची बातमी नव्हती. तेव्हा माझी बातमी लागली. झालं घोडं गंगेत न्हालं. 

दोस्तांनो ज्याच्या दिसण्यामुळे बातमी रखडली होती तो पिस्तुल्याचा दिग्दर्शक अं हं तुमच्या लाडक्या फँड्रीचा दिग्दर्शक नागराज पोपटराव मंजुळे होता. हे सांगितलं तर आज तुमचा विश्वास बसेल. कारण, आज त्याचा तास –तास इण्टरव्ह्यू घेण्यासाठी लोक रांगा लावत असतील.  
  

Saturday, September 10, 2011

देवा मला पाव...

सामनात आल्यापासून ललित लेखनाची संधी पुन्हा मिळाली... अगदी प्रत्येकाने विश्वास ठेवून मला माझ्या आवडीप्रमाणे विषयांवर लिहायची संधी दिली. त्यात सर्वात आधी नाव विद्याधर चिंदरकर सरांचं घेईन... त्यांनी माझ्या लेखनावर विश्वास ठेवून मला वारंवार लिहितं करुन माझ्यातल्या वेगळ्या गुणाची ओळख मला आणि माझ्या ऑफीसमधल्या कलिगना करुन दिली. माझी सामनातील मैत्रिण श्वेता पवार आणि तिची बॉस श्वेता प्रधाने यांच्या नावाचा आवर्जून उल्लेख केला पाहिजे. श्वेता(पवार) मला फोनवरुन आर्टीकलसाठी एखादा विषय देते आणि त्याला जोडून तुझ्या स्टाईलमध्ये लिही... आणि रविवारपर्यंत दे... असं आवर्जून सांगते. पहिलं आर्टीकल सोडलं तर त्यानंतर कधीच तिला रविवारी आर्टीकल मी दिलेलं नाही. पण तरीदेखील ती माझ्याकडून लिहून घेते त्यामुळे गेले दोन आठवडे हर्षदा खूप खूष आहे.. तिला तिच्या मनासारखं लिहायला मिळतंय... प्रभाकर पवार सर, जोशी सर, डहाळे सर, मंगेश वरवडेकर, जयेंद्र लोंढे, इंद्रायणी मॅडम, नवीन आलेली तेजश्री सगळेच लिहिलेलं आवडलं की आवर्जून सांगतात... 'जागा भरण्यासाठी' किंवा 'मनाचे श्लोक' असे काही जण त्या लिखाणाला हिणवतात... पण मला वाटतं मनाचे श्लोक लिहायला रामदास स्वामी व्हायला लागतं... असा विचार करुन मी त्याकडे दुर्लक्ष करते... आणि प्रशांतसुद्धा (माझा नवरा) याला दुजोरा देतो... त्यामुळे हर्षदा आणखी खूष आहे...गेले दोन आठवडे जे मी फुलोरामध्ये लिहीलं किंवा यापूढे लिहीन ते माझ्या वाचकांसाठी आणि मित्रांसाठी मी मुद्दाम ब्लॉगवर टाकतेय... या लिखाणाबद्दल जरुर तुमच्या 'मनाते श्लोक' कळवा...
.....................,...............................................................................................................................................
(लेखाला सुरूवात) 
देवा मला पाव
मनी नाही भाव 
देवा मला पाव
देव अशाने पावायचा नाही रे
देव बाजारचा भाजीपाला नाही रे...
हो पण हे लोकांना समजवायचं कोणी... हात जोडले की देवाला आठवण्यापेक्षा तो काय देऊ शकेल आणि त्या बदल्यात त्याला काय द्यायचं हेच आठवण्याच्या त्याच्या प्रत्येक भक्ताचा वेळ जातो हल्ली.... काय खरंय ना?
देवा मला शेजारची प्रिया पटली तर यावर्षी अनंतचतुर्दशीपर्यंत बाटलीलासुद्धा हात लावणार नाही... देवा मी यावर्षी चांगल्या मार्कांनी पास झाले तर 21 मंगळवार करेन... माझ्या मुलीला मुलगा झाला तर तुला सोन्याचा नारळ देईन, यावर्षी माझं घर झालं तर तुला 1001 काजूचे लाडू देईन... सव्वा रुपयांपासून सव्वा कोटीच्या हारापर्यंत काहीही देण्याची तयारी दाखवत भक्त यथामती यथाशक्ती देवाला आमिष दाखवत ठिकठिकाणी फिरत असतात. देवासमोर कुटले जाणारे टाळ आणि वाजणा-या घंटा यांच्या जोडीला देवाचे कान आणि डोकं बधिर करणारे हे नवस सायास माळरानावरच्या म्हसोबापासून ते अगदी दक्षिणेतल्या बालाजी पर्यंत आणि रस्त्यारस्त्यावर थाटलेल्या देऊळ वजा दुकानांपर्यंत सगळीकडे  वसलेल्या देवांच्या जणू पाचवीलाच पूजले आहेत.
बदलत्या काळानुसार जग झपाट्याने बदलतंय. घराच्या देव्हा-यातला देवही आता थ्रीडी झाला. पुजेत शॉर्टकट आला आणि प्रसादात फ्युजन आलं. पूर्वी देवाची तपश्चर्या करुन देवाला प्रसन्न करायचं. त्याने वर दिला की तात्काळ तो प्रकट होऊन भक्ताकडून त्या बदल्यात काहीतरी मागायचा. काळ बदलला तरी लोकांची मानसिकता त्यांची श्रद्धा बदलली नाही. इंटरनेट, चॅटिंगच्या काळात ऑनलाईन आरती आली आणि टेलिपॅथी(?)च्या आधारे नवस होऊ लागले. देवाला मनोमन इनशॉर्ट नवस करुन लोकं त्यांच्या मनात येतील ते त्या बदल्यात त्याला कबूल करू लागले.
मग मंत्रालयातली फाईल पुढच्या टेबलवर जाण्यासाठी ते लग्नानंतरचं दुसरं अफेअर लपविण्यासाठी सगळ्याप्रकारचे नवस देवाला होऊ लागले. आता नवस पूर्ण झाल्यावर देवालाच काहीतरी द्यायचं असं थोडी आहे. मंडळ, देऊळ, भटजीबुवा, एखादा अनाथ, अपंग, भिकारी अशा कोणाला तरी त्या नवसाचं दिलं जातं. लोकांची मानसिकता हो. आम्ही एका गरीबाला दान दिलं बुवा... असं सांगताना नाकं उडवत मनातल्या मनात केलेला नवस फेडला नारे देवा किंवा देवी असं म्हणणारे हाय सोसायटी लोक आहेतच की समाजात.    
आता एखाद्याने आपलं काम केलं की आपण त्याला त्याच्या उपयोगी येणारी वस्तू देतो ना. मग देवाने आपलं  एखादं मागणं पूर्ण केलं तर आपण त्याला हार, नारळ, सोन्या-चांदीच्या वस्तू, फूलं, फळं असं काहीसं द्यायला नको का... पण छे आजूबाजूचं जग आपल्यात इतकं एकवटलेलं असतं की देवाला त्याच्या आरतीच्या हजार सीडी, त्याचा प्रसाद वाटण्यासाठी ताटं, पिशव्या, त्याचा होम करण्यासाठी हवन कुंड, त्याच्यासमोर लावायचा दिवा, त्याच्या समोर वाजवायला वाजंत्री, त्याच्या भेटीला येणा-या भक्तांना अन्न... म्हणजे काय तर काम करुन घ्यायचं देवाकडून आणि खूष करायचं त्याच्या अवती-भवती घुटमळणा-या, त्यालाच नवस करायला आलेल्या त्याच्या भक्तांना. भक्तांच्या सोयीसाठी काहीतरी देवाच्या नावाने द्यायचं. हे म्हणजे कमालच झाली. आता आपल्यात राहून देव आपल्यासारखाच झाला तर म्हणत असेल साला याला दिलं मी आणि हा देतो या माणसांना. येऊ देत पुढच्या वेळेला चांगला घेतो याला.
ऑल ड्यू रिस्पेकट  देवाच्या मनातलं इथे मांडलं. काय माहिती त्याच्या मनातलं मांडलं म्हणून काही न घेताच तो माझा एखादा नवस पूर्ण करेल.... होय महाराजा !    

Sunday, June 19, 2011

जग रंगलंय स्वतःच्या विश्वात!

झोपाळलेले डोळे... बोलताना वाकडं होणार तोंड आणि वारं अंगात शिरल्यासारखी वर्तणूक...11.18 च्या अंबरनाथ फास्टला ते तिघे जण चढले... दरवाज्यातच बसले. जेमतेम 10 ते 12 वर्षांची मुलं होती ती. डब्यात सुमारे बारा बायका. एवढ्या रात्री अजागळ कपड्यात चढलेल्या त्या मुलांकडे लक्ष देण्याची त्या बायकांना गरजही वाटली नाही. कारण त्या मुलांकडे विकायला आणलेलं काही सामान नव्हत की ती भीक मागायला आली नव्हती. त्यामुळे ट्रेनमध्ये दिसणा-या अशा मुलांबाबत जनरली लोकांच्या चेह-यावर असणारे वस्तूंचं आकर्षण आणि भीक मागायला आलेल्यांची किळस या दोन्ही भाव नव्हते.

एका हाताने रुमालाचा गोळा करुन तो तोंडात घेऊन ती मुलं चिलिम ओढावी तशी ओढत होती. त्यांची चुळबूळ थोडी संशयास्पद होती... मध्येच एखादा उठून दरवाज्यातला खांब पकडून शरीर बाहेर झोकून द्यायचा... चालत्या ट्रेनमधले हे प्रकार रस्त्यावरची मुलं एरव्हीही करतात... पण त्यातही जबाबदारीची हलकी जाणीव असते... पण हे तीघं बेभान होते... त्यांच्यातला एक मुलगा इतर दोघांपेक्षा थोडा मोठा दिसत होता. त्याच्याच नेतृत्त्वाखाली हे सर्व सुरू होतं... त्यांच्या या हालचालीने त्यांनी स्पिरिट किंव व्हाईटनरची नशा केली असावी हे कळायला मला साधारण चिंचपोकळी स्टेशन पर्यंतचा अवधी गेला... मागे वळून पाहीलं तर लेडीज डब्यातला कोप-यातल्या शेवटच्या सीटवर बसलेला पोलिस खाली मान घालून बसला होता. त्याला या सा-याची कल्पनाच नव्हती. या नशा केलेल्या अवस्थेत यातला एखादा ट्रॅकमधल्या एखाद्या खांबाला आपटला तर.... किंवा गाडीखाली पडला तर... मनात गरगरणा-या विचारांमुळे माझी जागेवरच चुळबूळ सुरू होती. मग मात्र न राहवून मी उठून पोलिसाच्या दिशेने गेले...
तिथे तीन-चार मुलं आहेत... ती स्पिरिट किंवा व्हाईटनरची नशा करताहेत...बघता का? मी स्पष्टच सांगितलं.
समोरुन काहीच उत्तर नाही.

एव्हाना गाडीने दादर सोडलं होतं. माटुंगा आणि सायन पार होईपर्यंत मी पाठी वळून-वळून त्या पोलिसाला पाहत होते...पण त्याला काही बसल्या जागेवरुन उठायची इच्छा होत नव्हती. उलट माझं मागे वळून पाहणं आणि त्या दृष्टीक्षेपातून ‘यात लक्ष घालाचा’ चेह-यावरील भाव त्याला त्याच्या मोबाईलच्या खेळात डिस्टर्ब करणारा वाटत होता. मीही मग समोर तोंड करुन त्या मुलांचे चाळे पाहत बसले. त्यांची मस्ती. बोलताना जड होणारी जीभ आणि आता पूर्ण तारवटलेले डोळे हे डोळ्यांना दिसणारं दृष्या माझ्यातल्या ‘समाजसुधारू’ वृत्तीला साद घालत होतं. काय करावं चाईल्ड हेल्पलाईनला फोन करु की रेल्वे पोलिसला की कोण्या क्राईम रिपोर्टला फोन करुन काय करु ते विचारु...
दरवाज्यात त्यातला मोठा दिसणारा मुलगा पुन्हा अंग झोकून देऊन मोठमोठ्याने काहीतरी गात होता... मी चोरट्या नजरेने त्याला पाहत होते...कानात घातलेल्या हॅण्डसेटमधून कोणतं गाणं सुरू आहे... उद्या काय स्टोरी करायची, कोणाला जाऊन भेटायचं...सारे विचार आजच्या परतीच्या प्रवासात नव्हते...
आता तो पोलिस माझ्या डोळ्यासमोर दिसत होता. दरवाज्यात खांबाला लटकणा-या पोराला आत खेचत त्याच्या डोक्यात त्याने खणखणीत टपली मारली. त्याला त्या दुस-या दोन मुलांच्या शेजारी नेऊन बसवलं. “ इधर बैठना है तो ठीक तरह से बैठो वरना आगे के डिब्बे मे जाके बैठो... नशा कर रहा है क्या?” त्याच्या रागाला त्या मुलांनी भीक घालण्याचं नाटक केलं. “साब अभी नही करेंगे...इधरही बैठेंग चुपचाप” त्या मुलांचे केविलवाणे सुर ते म्हणताहेत त्यावर विश्वास ठेवू नका असंच जणू सुचवत होते. “साहेब याला सांगा हा मस्ती करतोय”
“नाही साहेब”
“ए चुप्प एकदम” तो पोलिस त्यांच्यावर ओरडला.
‘त्या मुलांपैकी दोघंजण चक्क मराठीत बोलत होते. नशा करणारी, रस्त्यावरची भिकारी पोरं ही मुसलमान, बंगाली, बांग्लादेशी, मद्रासी किंवा तत्सम असतात. पण मराठी कध्धीच नसतात. म्हणजे मला आजवर असा अनुभव आला नव्हता’.
इतक्यात त्या पोलिसाच्या खांद्यावरच्या पाटीवर लक्ष गेलं.‘होमगार्ड’

पोलिसांसारखा वेश असला तरी पोलिसांची चाणाक्ष वृत्ती नाही, त्यांच्यासारखा अनुभवही नाही आणि पोलिसांसारखे अधिकारही नाहीत...मग तो होमागार्ड कशाला त्या मुलांना हुसकावेल? त्याला काय पडलीय? तो होमागार्ड एव्हाना स्वतःच्या जागेवर जाऊन बसला होता... घाटकोपरला तो मोठा दिसणारा मुलगा अचानक खाली उतरला... गाडीने थोडासा वेग घेतला आणि तो पुन्हा डब्यात चढायचा प्रयत्न करत होता इतक्यात त्याचा तोल गेला. त्याने स्वतःला सावरलं आणि लपतछपत तो पुन्हा समोरच्या दरवाज्यात बसलेल्या त्याच्या मित्रांपाशी गेला... प्लॅटफॉर्मवरच्या एका पोलिसाने हे सारं पाहिलं आणि डब्यातल्या पोलिसाच्या दिशेने पाहिलं. गाडीने वेग घेतल्यामुळे प्लॅटफॉर्मवरच्या पोलिसाला काहीच करता आलं नाही.

मुलूंडच्या प्लॅटफॉर्मला गाडी लागली आणि पुढच्या डब्यातून एक १८ ते वीस वयाचा मुलगा ती मुलं बसली होती त्या दिशेने आला. त्याच्या बरोबर आणखी एक मुलगा निळी पिशवी घेऊन आला. मघापासून सुरू असलेली संशयास्पद चुळबूळ आता आणखी वाढली. डब्यातल्या होमगार्डने पुन्हा येऊन त्यांना तंबी दिली. गाडी आणि वारा यांच्यात वेगाची स्पर्धा जुंपल्यामुळे होमागार्ड आणि त्या मुलांचं बोलणं ऐकू येत नव्हतं. ते सारे जण खाली बसले होते त्यामुळे फक्त त्या होमागार्डच्या चेह-यावरच्या एक्सप्रेशन्सवरुन तो चिडल्याचं लक्षात आलं. त्याने विचारलेला ‘बाटली है क्या’ या प्रश्नापाठोपाठ नही हे उत्तर स्पष्ट ऐकू आलं... गाडी ठाण्यात पोहोचली होती.

ती मुलं बसली होती त्याच्या समोरच्या दरवाज्यात एक मुलगा येऊन बसला. गिरणीत काम करणा-या भय्याच्या तोंडाचं पीठ पुसल्यावर तो कसा दिसेल तसा तो मुलगा दिसत होता. मोठ्या मुश्किलीने तो हसत होता. मघाशी त्या मोठ्या मुलाबरोबर निळी पिशवी घेऊन आला तो हाच. त्याने फिल्डिंग लावली. पोलिस पाहतोय का त्याची चाहूल घेतली. ‘अरे बाटली तेरे पास है ना?’ असा तो दुरुनच संवाद साधत होता. मध्येच तो मोठा मुलगा दरवाज्यात उठून उभा राहून पोलिसाचा वेध घेत होता. त्या गिरणीतल्या भय्यासारख्या दिसणा-या मुलाने त्याच्याजवळचा एक गठ्ठा काढून गुपचूप त्याच्यामागे असलेल्या सीट खाली सरकवला. अवघ्या काहीच क्षणात त्याच्या साथीदारांपैकी एकाने त्याला त्या गठ्ठ्याबद्दल विचारलं. तेव्हा ‘संभाल के रखा है एकदम सेफ’ असं म्हणत त्याने तो गठ्ठा ठेवलेल्या दिशेला बोट केलं आणि ओठ फिस्कारत तो हसला. तो बहुधा पत्त्यांचा कॅट होता. “ये आ रहा है...ये आया आया...” असं म्हणत त्याने त्यांच्या दिशेने येणा-या होमागार्डबाबत त्याच्या साथीदारांना सावध केलं. त्या होमागार्डने त्यांना पुन्हा दम भरला आणि तो परत त्याच्या जागेवर जाऊन बसला.

उत्सुकतेपोटी दिव्याच्या आसपासच मी तो भय्यासारखा मुलगा जिथे बसला होता तिथे दारात जाऊन उभी राहिले. एक चोरटीच नजर समोरच्या दरवाज्यात बसलेल्या त्याच्या साथीदारांवर टाकली तर तिथे एक लहान मुल फक्त बनियनवर शांत झोपलं होतं. एका नऊ ते दहा वर्षाच्या मुलाच्या मांडीवर त्याचं डोकं होतं. त्या मुलाच्या शेजारी दोन्ही पाय छातीशी घेऊन ओढणीखाली लपवलेल्या वस्तूचा वास घेत एक मुलगी बसली होती. हातात हिरव्या बांगड्या आणि चांगला पंजाबी ड्रेस घातला होता तिने. अरे पण ही कधी डब्यात आली? म्हणजे मगाशी तो मोठा मुलगा आणि तो भय्यासारखा मुलगा आला त्यावेळी लपत-छपत हे दोघेजण डब्यात आले होते तर. ती बहुतेक त्या छोट्या बाळाची आई होती. तिच्या शेजारी आणखी एक मुलगा होता. मगासचा तो मोठा मुलगा खांबाला पाठीशी घेऊन त्या होमागार्डवर लक्ष ठेवून होता. मध्येच अलगद खाली बसून बोळा केलेला एक कळकट रुमाल तोंडात घेऊन ओढत होता. तो बहुधा त्या मुलीचा नवरा असावा.

त्यांचं एकमेकांना टाळ्या देणं सुरूच होतं. डब्यातल्या माझ्या शेजारच्या बाईसकट सा-याजणी आपापल्या विश्वात मग्न होत्या कोणी मोबाईलवर बोलण्यात, कोणी गेम खेळण्यात, गाणी ऐकण्यात गप्पा मारण्यात डुलक्या काढण्यात... आणि मला हुरहुर लागली होती त्या शांत झोपलेल्या छोट्या बाळाची. मोठा झाल्यावर पिंगट कुरळ्या केसांचा,गुलाबी ओठांचा तो चिमुकला असंच आपलं बालपण घालवेल... की आणखी कसल्या व्यसनात अडकेल. ही मुलं करतात काय? चांगल्या घरातली तर ही मुलं वाटत नाहीत? कुठून आली आणि कुठून चालली आहेत? गाडीने कोपर सोडलं आणि बायका आवराआवर करत दरवाज्यात आल्या. मी उभ्या असलेल्या दरवाज्यात एक घट्ट पॅण्ट आणि घट्ट शर्ट घातलेली वयस्कर बाई उंच चपलांवर स्वतःचा तोल मोठ्या डौलाने सांभाळत त्या मुलांकडे कुत्सिततेने बघत माझ्या शेजारी येऊन उभी राहिली. एव्हाना मगाशी माझ्या शेजारी झोपलेल्या बाईने लाला डोळ्यांनी त्या पोरांकडे एक केविलवाणा दृष्टीक्षेप टाकला. मग ती घट्ट पॅण्टवाली बाई मोठ्या ऐटीने अंगठ्या भरलेल्या बोटांकडे पाहत होती किंवा ती बोटं तिच्या पाठी पुढे असलेल्या चार बायकांना दाखवत होती....त्यांच्या पाठीमागे...समोरच्या दारात त्या कळकट रुमालाचं ‘शेअरिंग’ सुरू होतं... ऊन किंवा प्रकाश लागू नये म्हणून ज्या गडद चॉकलेटी रंगाच्या, काळ्या बुचाच्या बाटलीत डॉक्टर औषध देतात तशा बाटलीतून ते पाण्यासारखं द्रव्य काढून त्या रुमालावर काढून तो रुमाल तोंडात धरुन चिलमीसारखं ओढण सुरूच होतं. डोंबिवली आली आणि मी खाली उतरले... स्टेशनवर पोलिस कुठेच दिसत नव्हता. मी प्रशांतला तो प्रसंग सांगितला...आणि लक्षात आलं आपण का पोलिसाला शोधतोय? तो काय करणार? स्टेशनचा जिना चढून-उतरेपर्यंत मी प्रशांतला सारं काही सांगत होते आणि तो नेहमीप्रमाणे ऐकत होता मध्येच पुरक प्रश्न विचारत होता. मग रिक्षाच्या रांगेत आलो आणि रांग मोडून रिक्षात घुसू पाहणा-या एकाला अडवत रिक्षात बसून घर गाठलं. घरी जाऊन नेहमीसारखे शांत झोपलो...